Weten

Beslissen als een struisvogel

denkfouten

Overtuigingen, vooroordelen, drogredenen en denkfouten kunnen de manier waarop we situaties inschatten – en daarmee ons gedrag –  vergaand beïnvloeden. Het zijn psychologische mechanismen die ons onbewust op een dwaalspoor brengen. Ze hebben, kortom, grote invloed op ons bestaan. Het is dan ook de moeite waard om ze eens goed te bekijken, zodat we betere besluiten kunnen nemen. Daar komt nog eens bij dat ze een bron van vermaak zijn.

Ambiguïteitseffect

Ook wel de zero risk bias genoemd. Wanneer we een beslissing overwegen kan een gebrek aan heldere informatie ons sterk beïnvloeden. Mensen hebben een afkeer van opties waarvan de uitkomst onzeker of onduidelijk is. In plaats daarvan hebben zij een voorkeur voor keuzes die minder risico in lijken te houden.  eel mensen geven de voorkeur aan autorijden boven vliegen, terwijl het laatste toch aanmerkelijk minder risicovol is. Beleggers hebben de neiging om hun geld in voorspelbare, maar lagere rendementen, zoals staatsobligaties, te investeren in plaats van de potentieel hogere rendement opleverende, maar onzekere aandelenmarkt. Het is erg menselijk om onzekerheid en risico buiten de deur te willen houden. Als het risico niet bestaat, hoef je je ook geen zorgen te maken.
Hoe te voorkomen? Aangezien het effect is gebaseerd op een gebrek aan informatie, is het zaak te zoeken naar ontbrekende informatie. Wanneer het tijd is om tot een ​​beslissing te komen, bekijk dan alle mogelijkheden nog eens en probeer een meer rationele afweging te maken.

Beschikbaarheidsfout

We hechten (te)veel  belang aan gebeurtenissen die vers in ons geheugen liggen. Wij baseren onze beslissingen op voorbeelden die in het oog springen, dat bespaart tijd. Het probleem is echter dat we ons de recente en emotioneel geladen gebeurtenissen beter herinneren, wat ons vooringenomen maakt. Voorbeeld: als je net een bericht over oplopende werkloosheid hebt gelezen dan acht je de kans groter dat je je baan te verliest.
Hoe te voorkomen? Het is niet eenvoudig om het beschikbaarheids-vooroordeel te vermijden. Focus minder op het onderwerp, of nu een wenselijk uitkomst heeft (winnen van de loterij ) of een angstaanjagende (een vliegtuigongeluk).

Bandwagon-effect of groepsdenken

Wij zijn sociale dieren, we hebben dan ook de neiging om ons te conformeren aan wat gangbaar is, aan wat anderen ook denken of doen. En we gaan niet na of de populariteit van die ideeën of dat gedrag gebaseerd is op feiten, vooral niet als we onze informatie van anderen krijgen.
Hoe te voorkomen? De beste manier om dit vooroordeel te vermijden is om uzelf af te vragen of u iets vindt omdat iedereen er zo over denkt of omdat u ervan overtuigd bent dat het het ook het best bij u past. Iedereen kan leren om zich bewust te zijn van trends en sociale druk.

Blinde vlek of het Lake Wobegon-effect

Dit is één van de meest vervelende vooroordelen. We kunnen gemakkelijk zien hoe vooroordelen anderen beïnvloeden, maar kijken niet hoeveel ze ons zelf beïnvloeden. We zien onszelf immers graag in een positief licht. Zo onderschatten artsen hoe de vriendelijke benadering van verkopers  van geneesmiddelen hun eigen voorschrijfbeleid beïnvloedt. Leraren kunnen denken dat de cijfers die zij aan hun leerlingen geven uitsluitend gebaseerd zijn op objectieve prestaties en niet op hun beoordeling van het gedrag van hun leerlingen. Psychologen noemden dit het Lake Wobegon-effect, genoemd naar een fictief stadje in Minnesota, waar vrouwen sterk zijn, de mannen knap en de kinderen bovengemiddeld intelligent, een verzinsel van de Amerikaanse radiopresentator Garrison Keillor.
Hoe te voorkomen? Hoewel vertrouwen prima is, probeer toch eerlijk te zijn over de mate waarin u beïnvloed wordt in het nemen van irrationele beslissingen. Vraag uzelf eerlijk af: ‘kan het zijn dat ik mijzelf heb misleid?’

Confirmation bias – bevestiging van vooroordelen

We zoeken vaak naar informatie die ons bevestigt in wat we al menen of geloven. We negeren niet alleen ideeën die er haaks op lijken te staan, maar buigen ze in de richting van onze overtuiging. De bevestiging van onze vooronderstellingen voelt goed. We hebben graag gelijk. In werkelijkheid kunnen we blind worden voor de realiteit. Bijvoorbeeld: mensen met weinig zelfvertrouwen kunnen het gevoel hebben voortdurend opzettelijk te worden genegeerd, ook als het niet het geval is.
Hoe te voorkomen? Een goede manier om dit vooroordeel te voorkomen, is om actief de voors en tegens te onderzoeken. Wat zijn de logische en rationele argumenten voor elke positie? Oefen met een emotioneel geladen onderwerp zoals het migratiedebat of klimaatverandering.

Negativiteitsfout

Wie herinnert zich niet de goede oude tijd? Misschien is die wel zo goed niet. De negativiteitsfout beschrijft onze neiging om te denken dat de samenleving achteruit gaat en de toekomst er niet positief uitziet. Waarom doen we dit? Omdat onze overlevingskansen groter zijn als we een dreigende ramp herkennen. Een selectief geheugen voor negatieve gebeurtenissen is eigenlijk evolutionair gezien dus heel rationeel. Je ziet dit ook terug in enquêtes waar de meerderheid stellingen onderschrijft in de trant van ‘vroeger was het beter’, terwijl in werkelijkheid de kwaliteit van het leven voortdurend verbetert. We zijn over het algemeen gezonder, rijker en leven langer.
Hoe te voorkomen? Als u de maatschappij wilt verbeteren is dat natuurlijk prachtig, maar bedenk wel dat nostalgie vooral emotioneel is. Het is wellicht reëler om feiten met elkaar te vergelijken. Sta stil bij positieve ervaringen. Probeer het eens met een onderwerp waar uw hart naar uit gaat.

Struisvogeleffect

Iedereen kent wel de uitdrukking ‘de kop in het zand steken’. Hoewel struisvogels dit gedrag eigenlijk helemaal niet vertonen, illustreert dit het effect wel perfect. Uit onderzoek blijkt dat we negatieve informatie en slecht nieuws negeren. Waarom? Onze hersenen zijn gericht op overleven, maar ook op het vermijden van pijn. Een goed voorbeeld hiervan is het gegeven dat beleggers aandelenkoersen minder intensief volgen wanneer de markt zich neerwaarts beweegt.
Hoe te voorkomen? Slecht nieuws zal niet veranderen door het te negeren,  het kan zelfs nog erger worden. Kijk dus wél naar de olifant in de kamer. Dat kan moeilijk zijn, maar de kans op succes wordt ook groter.

Het onwetenheidsargument

Dit is een interessante: we hechten teveel waarde aan een eenmalig resultaat. We geloven heilig in iets, zonder daar echt bewijs voor te hebben. Het beste voorbeeld om dit vooroordeel te illustreren is gokken. Stel dat u naar Las Vegas gaat, daar al uw geld inzet en wint. Dat is een felicitatie waard, maar niet het bewijs dat gokken een financieel slimme zet is. Deze drogreden is een neefje van de ‘post hoc ergo proter hoc’-fout die oorzaak en gevolg met elkaar verwart en waarbij we de factor toeval systematisch onderschatten. De ‘Texas sharpshooter’-fout is hieraan ook verwant: we zien graag patronen in willekeurige gebeurtenissen.
Hoe te voorkomen? Denk bij het nemen aan potentiële positieve en negatieve resultaten. Ga vervolgens na of het waarschijnlijk is dat een positief resultaat in het verleden zich zal herhalen. Als dat niet per se het geval is, is het dan nog steeds de moeite waard?

Stereotypering of: fundamentele attributiefout

Dit kent iedereen. Wij schrijven aan een lid van een groep de eigenschappen toe die we aan de hele groep toeschrijven, enkel en alleen omdat hij of zij lid is van die groep. We kijken niet of de feiten die observatie ook ondersteunen. We doen het dit omdat het een snelle manier is om situaties te beoordelen, uit overlevingsinstinct. Als jager had je vroeger geen tijd om te beoordelen of een beweging in de struiken een slang was of een haas, je moest snel en adequaat handelen. Het probleem ontstaat als we doorschieten in onze generalisaties en daar aan vast blijven houden.
Hoe te voorkomen? Stereotyping begint al vroeg in onze kindertijd, is bijzonder diepgeworteld. Probeer generalisaties in het denken te herkennen en te onderzoeken. Handelt echt ‘iedereen’ zo, of is het enkel die persoon?

Overlevers-fout

We hebben allemaal de neiging om ons te richten op winnaars, op zichtbare successen. En we zien vaak de meerderheid over het hoofd die minder geslaagd is. Het gevolg hiervan is dat we de rol van toeval onderschatten. We kunnen bijvoorbeeld denken dat simpel is een succesvolle acteur of muzikant te worden, omdat we geen weet hebben van al die mensen die het ook geprobeerd hebben, maar daarin niet geslaagd zijn. De overlevers-fout lijkt op het omgekeerde, de rechtvaardige wereld-fout ( just world bias), die  slachtoffers en verliezers verantwoordelijk houdt voor hun ongeluk of gebrek aan succes. Dit geloof komt terug in zegswijzen als ‘wie zaait, zal oogsten’.
Hoe te voorkomen? Optimisme en je dromen volgen is natuurlijk prachtig. Maar het is ook slim om nuchter met beide voeten op de grond te blijven. Bedenk hoe groot de kansen van geluk en falen zijn, wat de (enorme) rol is van toeval en welke andere succesfactoren u mogelijk over het hoofd ziet.

Lees meer: ABC van denkfouten, hoe we onszelf voor de gek houden

denkfouten abc

Onbeperkt Tijdschriften lezen

Nieuwsbrief ontvangen?

Blijf op de hoogte van de laatste Upside berichten.


Advertentie

  • Cadeauwinkel
  • Samoon NL 300x250