Weten

Het Barnum-effect

denkfout, barnumeffect
Eerder besteedden we al aandacht aan denkfouten die we maken als we beslissingen nemen, cognitieve denkfouten. Nu richten we de blik op ‘sociale’ of intermenselijke denkfouten. Sociale vooroordelen steken hun (soms lelijke) kop op wanneer we met anderen verkeren. In wezen zijn ze systematische fouten die onze hersenen maken bij het beoordelen van ons eigen gedrag of dat van anderen. Hoewel ze ook hun voordelen hebben – we kunnen nu eenmaal niet alles altijd grondig onderzoeken en we moeten soms een snelle beoordeling maken van een situatie – zijn ze niet zelden te kort door de bocht.

Fundamentele attributiefout

Dit is onze neiging om ons succes te claimen als onze eigen prestatie en de oorzaak van onze mislukkingen en fouten buiten onszelf te leggen. Het is een ‘vervorming’ die veroorzaakt door onze neiging om ons zelfbeeld overeind te houden. Heel menselijk en begrijpelijk. Als we iets doen wat negatief kan worden uitgelegd, leggen we de schuld buiten onszelf. We pleiten onszelf gemakkelijk vrij. Als hetzelfde met anderen gebeurt, hebben we de neiging om hen verantwoordelijk te houden.  Studenten schrijven een goed cijfer toe aan hard werken, een slecht cijfer aan ‘oneerlijke’ toetsvragen of de hitte in de examenzaal.
Hoe het te vermijden? Dit vooroordeel is werkelijk overal, op de werkplek en in relaties. U kunt uw ego eerlijk onder de loep leggen en proberen na te gaan wat de oorzaak is van de om te evalueren wat eigenlijk de uitkomst heeft veroorzaakt. Onderzoek laat zien dat we deze denkfout minder voorkomt naarmate we de ander beter kennen.

Autoriteitsfout

Dit vooroordeel toont onze neiging om ons te laten beïnvloeden door de mening van degenen aan wie wij gezag toeschrijven, ongeacht de inhoud van hun woorden. van de werkelijke inhoud. Vanaf onze kindertijd zijn we erin getraind om de autoriteiten te respecteren, en dat stopt later in het leven niet. In groepen denken we dat het niet gepast is meer ervaren groepsleden of leidinggevenden te bekritiseren, wat kan leiden tot groepsdenken.
Hoe te voorkomen? Mensen met macht en gezag zouden het uiten van constructieve kritiek openlijk moeten aanmoedigen. Aan de andere kant is het slim om voorstellen voor verbetering juist privé of in kleine kring te doen.

Barnum-effect

Dit is een leuke. We hebben de neiging om te denken dat vage persoonlijkheidsbeschrijvingen zeer nauwkeurig zijn. Zelfs als we worden toegeschreven aan een grote groep, denken we nog steeds dat ze op maat zijn geschreven voor een persoon. Het beste voorbeeld is een horoscoop. Laten we het eens proberen: U een Weegschaal. U bent een onafhankelijke denker en wil dat graag anderen u aardig vinden. Soms ben u buitengewoon sociaal en gezellig, terwijl u op andere momenten introvert en gereserveerd bent. Herkenbaar? Dat vinden al die andere Weegschalen nu ook!
Hoe te voorkomen? U kunt zich eenvoudig beschermen tegen het Barnum Effect door uzelf af te vragen of de informatie echt enkel op u van toepassing is of ook voor anderen geldig kan zijn.

Groepsdenken

Een ander zeer veel voorkomende vooroordeel. Wij zijn geneigd om te danken dat gedrag en de kenmerken van een individu representatief zijn voor de gehele groep. En we nemen bovendien aan dat, wanneer een groep een beslissing neemt of een bepaalde mening heeft, dat elk individueel lid daar achter staat. Wanneer we in groepen zijn houden we het graag bij wat ons bindt, daar besteden we gemeenschappelijk tijd en energie aan en vermijden daarom nieuwe informatie. Consensus voelt goed. Het gevolg is dat iedereen minder geïnformeerd is, wat leidt tot slechtere beslissingen.
Hoe te voorkomen? Er zijn verschillende strategieën om dit vooroordeel te vermijden. Zoek actief naar nieuwe, ongewone informatie en ideeën actief op. Stel vragen over ideeën u controversieel acht. Neem de tijd om een onderwerp vanuit verschillende hoeken te beschouwen. Wordt een bepaalde opinie echt door de hele groep gedragen? Dan blijkt niet zelden dat er meer diversiteit en nuance in denken is onder de individuele leden van een groep, en dat de groep minder uniform is dan deze op het eerste gezicht lijkt.

Groepsvoordeel

Een denkfout dat een ‘zusje’ is van het groepsdenken. Wij behandelen – onbewust – anderen die we zien als lid van ‘onze’ groep beter dan mensen die daar niet bijhoren. Dit geldt voor de manier waarop wij hen beoordelen en ook voor de voordelen die wij hen gunnen, de bescherming die we hen bieden. Groepsbias is vergelijkbaar met confirmatiebias, maar focust eerder op onze tribale neiging om onze eigen groep als superieur te beschouwen en andere groepen te verdenken, vrezen en/of kleineren.
Hoe het te vermijden? Het maakt niet uit of bij welk sportteam, etnische groep of natie  u hoort, check regelmatig uw aannames over mensen die buiten uw groep staan. Verdienen ze echt vijandigheid of lijken ze misschien in bepaalde opzichten ook op onszelf?

Halo-effect

Het Halo-effect treedt op als we ons algemene oordeel over een persoon baseren op een enkel kenmerk. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat we instinctief denken dat fysiek aantrekkelijke mensen ook in allerlei andere opzichten prettige mensen zijn, zonder dat daar enig bewijs voor is. Overigens werkt het Halo-effect ook voor negatieve eigenschappen.
Hoe te voorkomen? Wanneer u over iemand nadenkt, houdt dan het grotere geheel in het oog en niet enkel een goede of slechte eigenschap. Met andere woorden, beoordeel niet slechts de buitenkant, maar betrek meerdere kenmerken en gedragingen.

Naïef Realisme of projectiefout

Iedereen ziet altijd de realiteit precies zoals die is, objectief en zonder vooroordeel, toch? Helaas, dat is niet echt zo, en dit is waar het Naïve Realisme begint. We gaan er van uit dat iedereen op dezelfde manier denkt als wij zelf. Het is een onjuiste veronderstelling dat feiten voor ons altijd zo helder zijn als glas, dat iedereen rationeel is en dat iemand die het niet dezelfde mening heeft als wij, ongeïnformeerd, irrationeel of minder intelligent is. Als uw broer op een andere partij stemt, betekent dat dan echt dat hij ‘verkeerd geïnformeerd’ is?
Hoe het te vermijden? Andere meningen bestaan niet vanwege irrationeel denken of desinformatie. Subjectieve ervaringen en het feit dat de realiteit niet zwart en wit is, spelen een rol.

Just world bias

De neiging om slachtoffers verantwoordelijk te houden voor het onheil dat hun is overkomen, is een veelgemaakte denkfout en staat te boek als de ‘just world bias’, ofwel de rechtvaardige-wereldfout. Zo’n reactie komt voort uit het vertrouwen dat de wereld een geordende, voorspelbare en rechtvaardige plek is waar iedereen krijgt wat hij verdient. We vinden dit geloof terug in spreekwoorden zoals ‘boontje komt om zijn loontje’, ‘wie goed doet, goed ontmoet’ en ‘wie oogst, zal zaaien’.
Hoe te voorkomen? Roep niet direct dat het slachtoffer het er wel naar gemaakt zal hebben. Slachtoffers zijn slachtoffers, geen daders.

Zero risk

Ah, de status quo – dat voelt goed,  vertrouwd en veilig. We houden allemaal van een zekere orde en stabiliteit in ons leven,  we bieden instinctief weerstand tegen verandering. Daarom houden we graag vast aan beelden over onszelf, de groepen waarin we leven en de maatschappij. Dit bevestigt de status quo. Veel innovatieve en soms goede ideeën worden aanvankelijk belachelijk gemaakt, vaak ten koste van ons eigen eigenbelang. het zorgt ervoor dat we steeds dezelfde restaurants bezoeken, politieke verandering schuwen en dag in dag uit dezelfde routines doorlopen. De neiging om bij belangrijke kwesties de voorkeur te geven aan geen enkel risico wordt de zero risk bias genoemd.
Hoe te voorkomen? Probeer een positief zelfbeeld  en een positief beeld van de groep te scheiden van nieuwe ideeën. Verbetering en vooruitgang komen voort uit nieuwe ideeën.

 

Lees meer: ABC van denkfouten, hoe we onszelf voor de gek houden

denkfouten abc

Nieuwsbrief ontvangen?

Blijf op de hoogte van de laatste Upside berichten.


Advertentie

  • Cadeauwinkel