Hebben

Lekker lezen

lezen, informatiefVoor iedereen die tips zoekt voor informatieve boeken, van het mysterie van de tijd tot de hippocampus in de vorm een zeepaardje en van priemwoestijnen tot de muzikaliteit van de kaketoe. Een selectie.

Nepnieuws – een wereld van desinformatie
Door Han van der Horst

Nepnieuws mag iets typisch van dit digitijdperk lijken, in werkelijkheid is het van alle tijden en standen, zo laat dit boek zien. Zo liet keizer Karel de Grote zijn oren nogal eens hangen naar de verkeerde lieden, die door het succesvol verspreiden van leugens voet aan de grond wisten te krijgen. En wat te denken van Paus Urbanus II die door grove leugens te verspreiden over zogenaamde wandaden van ‘ongelovigen’ maar liefst 25.000 Europeanen op de been wist te krijgen voor wrede kruistochten in het Midden-Oosten?

Doordat de auteur allerlei historische voorbeelden van nepnieuws bespreekt, krijg je bovendien inzicht in hoe het verspreiden van nepnieuws in zijn werk gaat – en ook waarom wij mensen ons graag een rad voor ogen laten draaien. Met een knipoog geeft Van der Horst in het laatste hoofdstuk zelfs tips om uw eigen nepnieuws te produceren. Zo dient u uw verhaal simpel te houden: elk verspreid nepnieuwtje moet slechts om één vijand draaien. Als u de tegenpartij vervolgens een lekker schurkachtig karakter meegeeft van het niveau dat we uit sprookjes (her)kennen, bent u goed op weg. Dit boek leest vlot weg – en is bij tijden echt hilarisch. Overweeg het het e-book; de paperback is aan de dikke kant.

Schaal
Door Geoffrey West

De stad is waar het gebeurt, in goede en slechte zin. Steden zijn de aanjagers van welvaart, innovatie en creativiteit, maar ook van criminaliteit, armoede, ziekte en vervuiling. De explosieve verstedelijking brengt grote problemen met zich mee, maar toch begrijpen we eigenlijk heel weinig van de dynamiek van steden.

Natuurkundige Geoffrey West verbaast zich daarover, vooral omdat er zulke opvallende overeenkomsten zijn tussen de groei van steden, bedrijven én levende wezens. West begint bij de biologie. Hij beschrijft hoe het grootste zoogdier, de blauwe vinvis, eigenlijk een opgeschaalde versie is van het kleinste, de spitsmuis. De natuur zit vol met zogeheten schaalwetten en West weet met verbluffende voorbeelden helder uit te leggen wat dat betekent. Niet alleen voor levende organismen, maar ook voor bedrijven en steden.

Je leest over onze beperkte levensduur, over de onmogelijkheid van Godzilla en over de gelijkenis tussen ons bloedvatenstelsel en de verkeersstromen vanuit de Texaanse havenstad Laredo. U krijgt veel voorgeschoteld, maar dankzij de heldere verhaallijn en de duidelijke boodschap van West raakt u niet verloren in de stortvloed aan informatie. Geen lichte kost, maar wie er echt voor gaat zitten, wordt beloond met veel stof tot nadenken.

Het mysterie van de tijd
Door Carlo Rovelli

Natuurkundig gezien verloopt een strandvakantie sneller dan een bergvakantie. Geen zorgen als u de bergen in trekt: het verschil is niet te merken. Maar nauwkeurige experimenten laten zien dat klokken écht sneller tikken op grote hoogte.

Het kan nog gekker. De Italiaanse theoretisch natuurkundige Carlo Rovelli gaat in zijn populairwetenschappelijke boek ‘Het mysterie van de tijd’ op zoek naar de aard van de tijd. Ons begrip van de tijd veranderde in de loop der jaren behoorlijk. Zo zegt Einsteins relativiteitstheorie dat er helemaal geen ‘universele tijd’ is. Iedereen leeft op zijn eigen ‘tijdeilandje’. Op de allerkleinste schaal van het universum lijkt tijd niet eens te bestaan.

Waarom ervaren wij tijd, die bovendien één kant op gaat? Waarom hebben we alleen herinneringen van het verleden, en niet van de toekomst? Volgens Rovelli heeft het te maken met de manier waarop we de wereld waarnemen. Balancerend op de grens van natuurkunde en filosofie ontrafelt hij de tijd zo ver mogelijk. En dat is soms lastig. Deze fascinerende materie is moeilijk te behappen in zó weinig tijd. Toch levert dit boek ongetwijfeld een aantal nieuwe inzichten op, of het nu op een berg of op het strand is.

Aap slaat maat
Door Henkjan Honing

De witte kaketoe Snowball werd in 2007 wereldberoemd dankzij een filmpje waarin hij dansend te zien is op een nummer van de Backstreet Boys. Parmantig stapt Snowball mee op de maat van de hit ‘Everybody’. De beelden gaan viraal en menigeen is onder de indruk van zijn muzikaliteit.

Maar is Snowball wel echt muzikaal? Of is dat een unieke menselijke eigenschap en imiteert hij anderen? En wat is ‘muzikaliteit’ eigenlijk precies? In ‘Aap slaat maat’ neemt hoogleraar muziekwetenschap Henkjan Honing de lezer mee in zijn zoektocht om antwoord te geven op deze vragen en meer.

Dit prettig leesbare boek beantwoordt niet alleen op overtuigende wijze bovenstaande vragen – voor zover de wetenschap dat momenteel toestaat althans. Honing laat ook mooi het proces van wetenschap bedrijven zien. Inclusief persoonlijke afwegingen voor het al dan niet gebruiken van proefdieren, ontdekkingstochten in voor hem nieuwe vakgebieden, bezoeken aan laboratoria over de hele wereld, onverwachte tegenslagen, euforie uit data-analyses en weddenschappen met collega’s.

The Wizard and the Prophet
Door Charles C. Mann

We leven inmiddels met ruim 7,5 miljard mensen op de wereld. Kan onze aarde over veertig jaar een bevolking van 10 miljard aan? Het antwoord op deze vraag, brengt u in één van de twee kampen die bepalen hoe het verder moet met de wereld, schrijft de prijswinnende Amerikaanse wetenschapsjournalist Charles Mann in zijn nieuwste boek.

Antwoordt u met ja, dan bent u een wizard. Daarmee verwijst Mann naar Norman Borlaug, de nobelprijswinnaar die zorgde voor een groene revolutie en zo voorkwam dat een miljard mensen stierven van de honger. Wizards zien mensen als heersers over de wereld, die oneindig veel oplossingen voor alles kunnen bedenken.

Antwoordt u met nee, dan bent u een prophet, naar het evenbeeld van ecoloog William Vogt. Prophets vinden dat mensen beperkt worden door de wereld en zijn van mening dat de aarde natuurlijke grenzen heeft die we niet mogen overschrijden.

In zijn boek beschrijft Mann waarom wizards en prophets zo lijnrecht tegenover elkaar staan, waarom hun strijd zo hevig is als je het hebt over de duurzame landbouw, bevolkingsgroei en het klimaat, en waarom we uiteindelijk een keuze tussen die twee wereldbeelden moeten maken. Want hoe ziet het leven van onze (klein)kinderen er straks uit op deze steeds drukkere aardbol?

Feitenkennis – 10 redenen waarom we een verkeerd beeld van de wereld hebben en waarom het beter gaat dan je denkt
Door Hans Rosling, Ola Rosling en Anna Rosling Rönnlund

De afgelopen twintig jaar is extreme armoede bijna gehalveerd. Wereldwijd genoten dertigjarige mannen gemiddeld tien jaar onderwijs, en dertigjarige vrouwen maar één jaar minder, tachtig procent van de éénjarigen in de wereld is ingeënt.

Een paar van de feiten die Hans Rosling ons wil leren. De meeste mensen weten dit niet. Ze denken dat het slechter gaat dan vroeger, terwijl het op veel vlakken ongelofelijk veel beter gaat dan twintig jaar geleden. ‘Wat overigens niet wil zeggen dat het goed gaat met de wereld. Het kan tegelijk beter en slecht gaan.’ Rosling, die u misschien kent van zijn befaamde TEDtalks, overleed in 2017. In dit boek, dat hij schreef samen met zijn zoon en schoondochter, legt hij uit waarom we het als mensen zo moeilijk vinden te begrijpen dat niet alles dramatisch verslechtert.

Het is een pleidooi voor helder en kritisch denken en tegelijkertijd een handboek met richtlijnen over hoe dat te doen. Een lekker lezend en verrassend vaak ontroerend boek omdat het ook de wereld achter de feiten toont en Rosling eerlijk schrijft over de fouten die hij zelf heeft gemaakt.

Rosling hoopte dat hij met dit boek de mensheid van zijn dramatische onwetendheid zou kunnen afhelpen. Oorspronkelijke titel Factfulness – how to really understand the world verscheen al in 24 verschillende talen. Het is een boek dat iedereen zou moeten lezen. Want zoals Rosling zegt in zijn Laatste woorden: een op feiten gebaseerd wereldbeeld is handig, net als GPS dat is, om je weg te vinden in een vreemde stad maar waarschijnlijk belangrijker: je voelt je er prettiger door, want je snapt dat we de wereld beter kunnen maken.

De Eetwijze(r)
Door Anthony Warner

In de zomer gaat ons eetritme vaak op de schop door alle vakanties, de vele barbecues en het lekkere weer. Voor iedereen die wel eens twijfelt over zijn eetpatroon is ‘De Eetwijze(r)’ van Anthony Warner een echte aanrader. Warner is een kok, journalist en blogger die al jaren probeert om onzinnige voedingshypes te ontkrachten. In dit boek heeft hij al zijn bevindingen gebundeld en neemt hij u op een humoristische wijze mee in de bizarre wereld van de voedingshypes. Gewapend met wetenschappelijk onderzoek ontleedt Warner de herkomst en werking van hypes als paleo, het alkalische dieet en detoxen.

Als buitenstaander lijkt het soms moeilijk te geloven dat er echt mensen zijn die bleek in hun water gooien, alleen maar rauwe groente eten of denken dat een smoothie hun hele lijf reinigt. Hoewel het boek luchtig begint krijgt het een serieuze ondertoon als Warner de strijd aangaat met hypes rondom autisme en kanker die serieuze schade kunnen veroorzaken. De vele zijlijnen leiden soms af, maar geven ook een beeld van waarom wij als mensen makkelijk voor deze hypes vallen. Al met al een zeer leuk en informatief boek dat zeker aan het denken zet.

Priemwoestijnen – Hoogtepunten uit de wiskunde van de 21ste eeuw.
Door Alex van den Brandhof

De hoofdstukken zijn getiteld 2001 tot en met 2017, en dat zet meteen de toon: de auteur – voormalig wiskunderedacteur van NEMO Kennislink – schrikt niet terug voor cijfers of formules. Hij koos uit elk jaar de meest aansprekende doorbraak in de wiskunde. Die variëren van makkelijk te begrijpen tot uiterst abstract, maar het lukt hem om van elk hoofdstuk een prettig leesbaar verhaal te maken. En de echte liefhebber is dan best bereid om ‘zich even schrap te zetten’. Bijvoorbeeld om een drie pagina’s lang bewijs van de Erdös-Mordell-ongelijkheid door te lopen.

Het is bemoedigend, dat je zo met slechts middelbareschoolwiskunde toch een vrij goed begrip krijgt van wat er speelt aan het front van de moderne wiskunde. Interessante trends zijn dat computers steeds vaker helpen bij bewijzen, en dat door online samenwerking hardnekkige problemen in beweging komen. Eén doorbraak is Nederlands. Die gaat over het kaartspel Set, althans, de willekeurig grote uitbreiding daarvan. Dion Gijswijt vond een bovengrens voor het aantal kaarten dat je kunt neerleggen zonder dat daar een Set tussen zit; een trio kaarten dat qua elk van zijn eigenschappen (kleur, vorm, aantal symbolen, etc.) óf volledig hetzelfde, of volledig verschillend is.

In de Priemwoestijnen – lange rijen opeenvolgende getallen die allemaal deelbaar zijn, dus niet priem – zul u met Alex van den Brandhof als gids niet verdwalen.

De vereeuwigde stad – Een literaire reisgids door het antieke Rome
Onder redactie van Nathasja van Luijn, Mark Oldenhave, Christoph Pieper

Deze reisgids laat je terugreizen in de tijd. Antieke schrijvers geven een kijkje in het Rome van hun tijd, aan de hand van tekstfragmenten over twintig Romeinse bezienswaardigheden. Zo schreef Ovidius over het bekende Colosseum: ‘Jonge vrouwen komen om te kijken, ze komen om zelf gezien te worden: dit is de plek waar kuise verlegenheid verloren gaat.’
Dit soort inzichten uit de Oudheid (de originele teksten in Grieks of Latijn staan erbij) vullen de huidige auteurs aan met nog veel meer weetjes. Voor de extra context is er een tijdlijn van het Oude Rome, een index van geciteerde schrijvers en een nawoord van Fik Meijer over het leven van de gewone Romein.

Om de connecties tussen de beroemde gebouwen te laten zien, vindt u een aantal plattegronden in het boek. En voor de niet-lezer is er zelfs een website met wandelingen.

Slaap – Nieuwe wetenschappelijke inzichten over slapen en dromen
Door Matthew Walker

‘Slaap’ gaat over werkelijk alles wat er aan slapen en dromen is onderzocht. Dat goed slapen cruciaal is voor je gezondheid was bij velen nog niet doorgedrongen, maar de nieuwe wetenschappelijke inzichten laten geen twijfel. Zo kan ‘slaap inhalen’ eigenlijk niet, weet je na het lezen van ’Slaap’, geschreven door slaapwetenschapper Matthew Walker. De mentale en fysieke schade die slaapgebrek aanricht, is al geleden. Het is om bang van te worden. Gelukkig zaait Walker niet alleen paniek; hij biedt ook handvatten om eindelijk de noodzakelijke aandacht te besteden aan een goede nachtrust.

Zoeken naar zeepaardjes
Door Ylva en Hilde Østby

In ‘Zoeken naar zeepaardjes’ ontrafelen de Noorse zussen Ylva en Hilde Østby de werking van de hippocampus; de kleine hersenstructuur die de regie voert over ons geheugen en ook wel het zeepaardje wordt genoemd vanwege zijn vorm. Ylva is neuropsycholoog en geheugenonderzoeker, Hilde is schrijfster en dat zou een gouden combinatie voor een boek over het geheugen moeten zijn. Het boek bevat ontzettend veel informatie, soms nog best ingewikkeld opgeschreven, maar het leest desondanks vlot weg. Waarom vergeten we zoveel? Waarom kloppen onze herinneringen niet met wat er echt gebeurd is? Waarom onthoud je als baby niks? Zijn er mensen die extreem veel kunnen onthouden? En kunnen we ons geheugen manipuleren?

In hun zoektocht naar de antwoorden praten de zussen met experts en ervaringsdeskundigen over de hele wereld. Van taxichauffeurs die in Londen 25.000 straten en 320 routes uit hun hoofd moeten kennen voordat ze achter het stuur plaats mogen nemen. Tot duikers die onderwater geheugentests doen, een getraumatiseerde overlever van de aanslag op UtØya en Nobelprijswinnaars. Met name die reportage-elementen maken het tot een erg vermakelijk boek.

Lees meer: Boekbesprekingen op NEMO-kennislink

Trefwoord
Onbeperkt Tijdschriften lezen

Nieuwsbrief ontvangen?

Blijf op de hoogte van de laatste Upside berichten.


Advertentie

  • Cadeauwinkel
  • Samoon NL 300x250