Voelen

Het effect van druk

Het is nauwelijks nieuws dat stress slecht is voor onze gezondheid. Iedereen weet dat gebeurtenissen die stress geven, zoals het verlies van een baan, de dood van een geliefde en scheiden (of trouwen), het risico op ziekte verhogen. Deze en allerlei andere gebeurtenissen wekken ook stress op, met mogelijke negatieve gevolgen voor de gezondheid, variërend van een verkoudheid tot ernstige depressie, tot een fatale hartaanval. En deze kennis over het verband tussen stress en ziekte levert op zichzelf ook weer (meer) stress op.

Als u uw gezondheid u lief is, moet u nu misschien stoppen met lezen. Bij nader inzien, doe dat toch maar niet. Veel van de kennis over stressvolle gebeurtenissen die de gezondheid schaden, klopt zeker, maar sommige onderzoekers komen namelijk tot andere inzichten. De relatie tussen stress en ziekte is niet altijd negatief, of op zijn minst niet eenduidig.

Wetenschappers Sheldon Cohen, Michael LM Murphy en Aric A. Prather vatten deze samen in tien – verrassende – feiten:

1. Deskundigen zijn het oneens over wat als stressvol geldt

Niemand betwist dat bepaalde gebeurtenissen ernstige psychologische (en fysiologische) stress veroorzaken. Het overlijden van een partner, de diagnose van een terminale ziekte en scheiding van kinderen van hun ouders zijn zonder enige twijfel belangrijke stressvolle gebeurtenissen (zie de zogenoemde Holmes and Rahe stressschaal). Het is echter niet altijd duidelijk welke kenmerken een gebeurtenis in die categorie plaatsen.

Sommige onderzoekers zijn van mening dat de mate van stress afhangt van de mate van aanpassing die nodig is om ermee om te gaan. Een tweede theorie ziet stress als de hoeveelheid dreiging of schade die iets kan veroorzaken. Sommige deskundigen beschouwen stress als een mismatch tussen eisen en middelen. En weer anderen beschouwen ‘het niet-bereiken van doelen’ als het hoofdkenmerk van een stressvolle gebeurtenis.

Deze theorieën sluiten elkaar natuurlijk niet uit. Er is overduidelijke overlap tussen deze benaderingen, schrijven Cohen en zijn collega’s. Over het algemeen stellen ze echter dat het perspectief van ‘bedreiging of schade’ het meest gangbaar is.

2. Stress kan veel ziekten beïnvloeden

Depressie en hartaandoeningen worden vaak geassocieerd met stressvolle gebeurtenissen, maar de invloed van stress strekt zich ook uit tot andere gezondheidsaspecten. Veel, misschien zelfs de meeste, ziekten kunnen op de een of andere manier in verband worden gebracht met stress. Stress kan de angst stimuleren, de hormonenhuishouding door de war gooien en gezonde gewoonten ontmoedigen, zoals sporten en goed eten. Tegelijkertijd kan stress tot ongezond gedrag leiden, zoals roken en drinken. Al deze reacties kunnen een negatieve invloed hebben op belangrijke organen, zoals hersenen, hart, lever, en zo gezondheidsproblemen veroorzaken of verergeren.

Stressvolle gebeurtenissen kunnen de weerstand tegen infecties verminderen. Zelfs kanker kan in verband worden gebracht met stress. Maar het bewijsmateriaal over kanker is minder duidelijk. Stress kan de ontwikkeling van kanker beïnvloeden, waarschijnlijk vermindert het de overlevingskansen, maar veroorzaakt het de ziekte niet.

3. Relatie tussen stress en ziekte niet één-op-één

Het lijdt geen twijfel dat trauma en stressvolle gebeurtenissen de gezondheid kunnen schaden. Maar niet altijd. ‘Over het algemeen’, schrijven Cohen cs., ‘worden de meeste mensen die stressvolle gebeurtenissen meemaken niet ziek.’ Experimenten waarin mensen werden blootgesteld aan een verkoudheidsvirus concludeerden dat mensen met stress daardoor meer verkouden werden dan de groep met weinig of geen stress, maar toch bleef de helft van de leden van de ‘stress’-groep gezond. Zelfs depressie is geen onvermijdelijk gevolg van levensbedreigende stress; sommige mensen zijn veerkrachtiger dan andere. Een positief zelfbeeld en gevoel van controle zijn tekenen van veerkracht; een negatieve houding en overmatig piekeren geeft eerder kans op depressie.

4. Stressvolle gebeurtenissen slaan niet willekeurig toe

Afgezien van de relatief zeldzame natuurrampen, dodelijke ongevallen en een paar andere nare uitzonderingen, loopt niet iedereen dezelfde kans op stressvolle gebeurtenissen. Persoonlijke eigenschappen en de omstandigheden waarin iemand leeft, zorgen ervoor dat hij meer of minder risico loopt op stress. Mensen die in buurten met een lage sociaaleconomische status leven hebben meer dan gemiddeld kans op geweld, de dood van een kind en een echtscheiding. Zelfs persoonlijke eigenschappen kunnen het stressrisico verhogen. Eén studie toonde aan dat ‘personen die een negatieve attributiestijl’ hebben (d.i. geneigd zijn verantwoordelijkheid buiten zichzelf te leggen) meer bij conflicten betrokken raken, waardoor het risico op stressvolle gebeurtenissen toeneemt. Bovendien kan een stressvolle gebeurtenis – zoals het verlies van een baan – leiden tot meer ellende, zoals verlies van inkomsten, verhuizing of echtscheiding. Kortom: hoe slechter de basis, hoe meer kans op ziekte als gevolg van stress.

5. De ziekte kan er eerder zijn dan de stress

Hoewel er enig bewijs bestaat dat stress verschillende ziekten kan veroorzaken, is dit misschien niet het geval bij echt gezonde mensen. ‘Integendeel, gebeurtenissen kunnen het ziekterisico beïnvloeden door het vermogen dat het lichaam heeft om binnendringende ziekteverwekkers te bestrijden, aan te tasten, of door het verloop van  een ziekte verergeren,’ schrijven Cohen en collega’s. Wat eruitziet als een ziekte veroorzaakt door stress ‘kan feitelijk een door stress veroorzaakte escalatie van een eerder onopgemerkte ziekte zijn’.

6. Sommige stressvolle gebeurtenissen zijn krachtiger dan andere

Het effect van een stressvolle gebeurtenis hangt sterk af van de aard van de stress. De meest schadelijke effecten, zo blijkt uit onderzoek, worden veroorzaakt door ‘ervaringen die het gevoel van competentie of status van een individu bedreigen’, en de ‘kernidentiteit’ van een persoon aantasten. Verlies van status, verlies van werk en interpersoonlijk conflict met partners of goede vrienden kunnen gezondheidsproblemen allemaal verergeren, van het verhogen van het risico op depressie tot hoge bloeddruk en het verminderen van weerstand tegen luchtweginfecties.

7. Chronische stress is meestal erger dan acute stress

Het is niet per se zo dat chronische, langdurige of terugkerende stress erger is dan stress als gevolg van een eenmalige gebeurtenis. Het kan mogelijk zijn om je aan te passen aan voortdurende stress – als je er eenmaal aan gewend bent, zal het je misschien niet zo erg hinderen (of de gezondheid schaden). Aan de andere kant kan aanhoudende stress erger zijn voor de gezondheid, eenvoudigweg doordat het er altijd is, klaar om aan te vallen wanneer het lichaam om een ​​andere reden kwetsbaar is. Over het algemeen is chronische stress waarschijnlijk slechter, omdat het een aanhoudend nadelig effect kan hebben op het immuunsysteem. Acute stress, veroorzaakt door een traumatische gebeurtenis, kan wel een dramatische en zelfs fatale verslechtering van een bestaande aandoening, zoals hartaandoeningen, veroorzaken.

8. Veel stressgebeurtenissen zijn erger dan misschien minder

Effecten van stressvolle gebeurtenissen kunnen na verloop van tijd stapelen; hoe meer stressvolle gebeurtenissen, hoe slechter de gezondheid.

Maar het is (te) complex om precies te duiden waarom dat zo is, of zelfs als dit verband in het algemeen klopt. Als één enkele gebeurtenis sterk genoeg is om het gezondheidsrisico substantieel te verhogen, verhogen meerdere gebeurtenissen niet per se dat risico. Ook wijzen Cohen cs. er op dat het niet duidelijk is hoe gebeurtenissen moeten worden ‘geteld’; een scheiding gevolgd door verhuizing en een lager inkomen kunnen tellen als één gebeurtenis of als drie afzonderlijke. En het is misschien niet het aantal gebeurtenissen van belang, maar eerder het aantal ‘levenssferen’ dat beïnvloed wordt, zoals werk, gezin, lichamelijke problemen en financiële problemen.

9. Het effect van stressgebeurtenissen hangt af van de levensfase

Sommige gebeurtenissen zijn stressvol, maar dingen die niet gebeuren terwijl ze in een normale levensloop wél worden verondersteld, zijn dat ook. Mensen verwachten over het algemeen, bijvoorbeeld, dat ze een diploma halen, een baan krijgen, trouwen, kinderen krijgen. Een studie niet afronden, geen ​​baan of partner krijgen kan allemaal zeer stressvol zijn in de tijd waarin dat wel van ons wordt verwacht.

Het kan ook zijn dat we in verschillende levensfasen gevoeliger zijn voor de nadelige effecten van stress. Een trauma opgelopen in de kindertijd wordt bijvoorbeeld in verband gebracht met een hoger risico op chronische ziekten later in het leven. Een dergelijk trauma kan langdurige biologische veranderingen veroorzaken die in latere jaren bijdragen aan ziekte. Bovendien kan tegenslag tijdens de kindertijd ertoe leiden dat iemand een leven gaat leiden waarin hij aan meer stressoren wordt blootgesteld.

10. Stress heeft niet dezelfde invloed op mannen en vrouwen

Mannen en vrouwen reageren over het algemeen anders op stress, zowel in hun gedrag als in hun fysiologische reactie. En vrouwen worden kennelijk vaker blootgesteld aan stressvolle ervaringen dan mannen. Deels kan dat zijn omdat, volgens Cohen cs., ‘mannen de neiging hebben om alleen stressvolle gebeurtenissen op te merken die direct op hen betrekking hebben, terwijl vrouwen zichzelf ook als gestrest beschouwen als een ander in hun na staat stress ervaart. Mannen en vrouwen kunnen ook verschillen in hun kwetsbaarheid voor ziekte die door stress wordt veroorzaakt. Vrouwen lijken bijvoorbeeld meer vatbaar voor stressgerelateerde depressies.

De relatie tussen stress en ziekte

Al deze inzichten schetsen een nog onvolledig beeld van de relatie tussen stress en ziekte. Sommige zaken zijn duidelijk: er is sterk bewijs dat stressvolle gebeurtenissen tot ziekte kunnen leiden als iemand al in een slechtere conditie is, maar het is onduidelijk of stress iemand ziek kan maken. Stressvolle gebeurtenissen kunnen ziekten verergeren – door lichamelijk reacties, attitude en gedragsverandering. Chronische, aanhoudende stress geeft een meer algemene gevoeligheid voor het type fysiologische en emotionele veranderingen die tot ziekte leiden, terwijl acute, stressvolle gebeurtenissen aanjagers kunnen zijn voor onderliggende aandoeningen, zoals hart- en vaatziekten.

Er blijven nog steeds veel vragen over de relatie tussen stress en ziekte onbeantwoord. Experts weten niet precies waarom stressvolle gebeurtenissen stressvol zijn. En het bewijs is mager al het gaat over de vraag of bepaalde soorten stress tot specifieke ziekten kunnen leiden. Er valt nog veel te leren over de manier waarop de gevolgen van een stressevenement variëren met de levensfase.

Het is niet eenvoudig om via onderzoek al deze vragen te beantwoorden, al was het maar vanwege de problematische ethische aspecten. Zo zou je een grote groep mensen ellendig werk moeten geven, met een vervelende baas en ervoor moeten zorgen dat hen allerlei vervelends overkomt, terwijl je aan de andere kant nog al wat moet optuigen om controlegroep een stressvrij leven te bezorgen. Dat zou een soort The Truman Show in kwadraat vergen om tot valide uitspraken te komen.

bron

Trefwoord
Onbeperkt Tijdschriften lezen

Nieuwsbrief ontvangen?

Blijf op de hoogte van de laatste Upside berichten.


Advertentie

  • Cadeauwinkel